Horren zijn onmisbaar tegen de muggen. Inbraakstangen tegen andere indringers.

Door radiatorfolie in de convector te plakken verminder je het warmteverlies naar de muur.

Tijdens een verbouw van de badkamer in 2019 hebben we in de badkamer vloerverwarming aangelegd. Dit hebben we met een RTL-ventiel op de bestaande CV-installatie gedaan. Een heel eenvoudige oplossing met warme voeten tot gevolg.
In 2022 hebben we op de begane grond vloerverwarming aangelegd.
Hiermee verhogen we het comfort in ons huis. Daarnaast kunnen we ook de CV-installatie laten verwarmen met een lagere watertemperatuur. Dat is energiezuiniger, en tegelijkertijd zijn we met de laag-temperatuur-verwarming warmtepomp-ready.
In 2025 hebben we op de zolder en het kantoortje op de 1e verdieping droogbouw-vloerverwarming op de houten vloeren aangelegd. Dit past goed bij de laag-temperatuurverwarming met de warmtepomp, en verhoogt het comfort in deze ruimten.

Een warmtepomp heeft een beter rendement wanneer die mag werken met een lage CV-temperatuur. Met iedere graad dat je watertemperatuur omlaag kan verhoog je het rendement van de warmtepomp met 2 %.
Let ook op dat je de vloerverwarming zo aanlegt dat die “warmtepomp-ready” is. Dit betekent korte lussen (maximaal 70-80 meter), hoh maat 10 cm, dikke leidingen, aanvoer in grote diameter, en een verdeler die gemakkelijk om te bouwen is naar pomploos.

Op de begane grond hebben we een groot raam op het zuiden waar de zon in de winter de woonkamer verwarmt. Om de hete zomerzon buiten te houden hebben we een zonnescherm. En natuurlijk ook om lekker op het terras in de schaduw te zitten.

Isoleren is ventileren.
Doordat ons huis steeds luchtdichter en beter geïsoleerd is geworden was het belangrijk om ook de ventilatie niet te vergeten.
Met een verbouwing van de badkamer hebben we gelijk een MV-box op zolder geïnstalleerd, en afzuiging op zolder, badkamer en toilet.

Ventilatie is ook aanvoer van verse lucht. In de ramen waar wij de beglazing hebben vervangen hebben we ook ventilatieroosters geplaatst.
Wij hebben bewust gekozen voor ventilatie met roosters en een ventilatiebox (type C+), en niet voor een WTW systeem(type D). Een WTW is in een bestaande situatie lastig in te bouwen, en als je verwarmt met een warmtepomp is de besparing in primaire energie maar 1/5 van de besparing met een gasketel (COP van 5). Ook financieel levert het in onze situatie een te kleine besparing op rendabel te zijn. Wij hebben ons gericht op andere maatregelen dan een WTW.
Voor de dimensionering van een warmtepomp is het beetje extra warmteverlies niet zo relevant vinden wij. Wanneer het -10 graden is kun je ook gewoon een deel van de roosters dichtdoen. Dan neem je voor die ene dag in de paar jaar iets minder ventilatie op de koop toe. Keep it simple.

In 1978 zijn de spouwmuren van ons huis geïsoleerd met U.F.-schuim. Na 40 jaar was daar weinig meer van over dan een paar laatste witte vlokken (zie bijgevoegde foto van de spouw met onder een witte wolk UF-schuim).
In 2018 hebben we de gevel na-geïsoleerd met EPS-parels.

Wanneer de spouwmuren worden geïsoleerd, wordt door de isoleerder de ventilatie openingen in de spouwmuren dichtgemaakt. In oudere huizen wordt de kruipruimte via de spouw geïsoleerd. Door het vullen van je spouw sluit je de ventilatie van de kruipruimte af. Er zullen nieuwe ventilatiekokers geboord moeten worden. Dit is erg belangrijk, zeker bij houten vloeren. Daar kan anders de begane grondvloer gaan schimmelen en wegrotten.

Bij ons had de isoleerder de bovenzijde van de spouw aan de kopgevel niet dichtgemaakt. Bij harde wind woei de isolatie uit de bovenzijde van de spouw door de buurt. Daarom heb ik zelf de spouw aan de bovenzijde afgedicht.

Denk aan de ventilatie van de kruipruimte!
Let op of de bovenzijde van de spouw dicht zit.

Op alle radiatoren hebben we thermostaatkranen.

Nu wij een warmtepomp hebben zijn de thermostaatkranen vrijwel nutteloos geworden. Met een warmtepomp is het juist de bedoeling om zo gelijkmatig mogelijk te verwarmen. Geen verlagingen. Het goed waterzijdig inregelen is in onze situatie al voldoende.

Wij houden van frisse lucht. In ieder raam waar we in de loop der jaren de beglazing hebben vervangen zijn ventilatieroosters meegenomen. Hiermee kunnen we goed ventileren, ook nu ons huis steeds luchtdichter wordt door isolatie en kierdichting.
We hebben gekozen voor zelfregelende roosters, die geven minder last van tocht wanneer het hard waait.

De keuze voor ventilatieroosters, en geen WTW-systeem is een bewuste keuze geweest. De kosten en ruimtegebruik van WTW wegen in onze situatie niet op tegen de voordelen.

Voor het warm water in de badkamer hebben we een warmtepompboiler op zolder geplaatst. Dit apparaat haalt de warmte uit de buitenlucht en ventilatielucht, en warmt d.m.v. een kleine warmtepomp een boilervat van 200 liter op.
Hiermee zijn wij voor ons warm water gasloos.
Dit is een losse eenvoudige installatie, waarmee ook de toekomstige warmtepomp voor de verwarming van het huis simpeler uitgevoerd kan worden. Dit sluit aan bij onze wens om onze installaties KISS uit te voeren: “keep it stupid simple”.
Omdat een warmtepompboiler maar een klein warmtepompje heeft wordt het stroomverbruik verdeeld over meerdere uren. Dit in vergelijking met een all-electric warmtepomp met boilervat, die veel sneller en met meer vermogen verwarmt. Die spreiding in verbruik helpt ons om zoveel mogelijk eigen zonnestroom te verbruiken. Nu is dat leuk, maar als de salderingsregeling is afgeschaft is het ook gunstig voor de energierekening.

Bij ons hebben we op de zolder een aparte ruimte gemaakt voor de wasmachine en droger. Hierin staat ook de warmtepompboiler op een verstevigde vloer en een ontkoppeling tegen trillingen.
We kunnen hem in delen van het huis horen draaien, maar niet meer dan de wasmachine of droger.
En, ik heb een geluidwerende deur in de ruimte gemaakt, maar die staat eigenlijk altijd open.
Twijfel je, stuur een berichtje, maak een afspraak en kom luisteren.

Let bij de aanschaf op het geluid. Het is een apparaat dat geluid maakt, dus plaats de warmtepompboiler bij voorkeur in een aparte ruimte. Bij ons staat die in één ruimte met de wasmachine en droger.
Verder kan een warmtepompboiler op een houten vloer trillingen geven. Dit vereist aandacht, er zijn dempers voor. Let ook op of de vloer het gewicht van de warmtepompboiler kan dragen.

Een ander ding, een boilervat kan natuurlijk leeg. Hebben wij gelukkig nog bijna nooit gehad, maar toch. Als je de gelegenheid hebt om een douche WTW in je verbouw in te passen, levert dat een warm water besparing op, zodat je langer kunt douchen van dezelfde hoeveelheid warm water (en dus je boilervat minder snel leeg raakt). Als ik dit eerder had geweten..

Op de garage hebben we 6 zonnepanelen aangebracht.
We hebben gekozen voor een zuid-west/noord-oost opstelling. Hiermee wordt de opgewekte stroom gelijkmatiger over de dag verdeeld. Met oog op een zo hoog mogelijk “zelfverbruik” en de afschaffing van de saldering is dit een gunstige opstelling.
Bovendien vind ik ze zo mooier liggen. We noemen onze panelen liefkozend “onze klimaat-aflaten”.
In 2026 hebben we nog 2 panelen bijgeplaatst, boven de dakkapel, net onder de nok van het pannendak. Op deze plaats vangen ze in het voor en naseizoen nog de laatste restjes zon.

Een oud huis zit vol met naden en kieren. Langs de houten balken konden we vanaf binnen de spouw inkijken. Tegelijk met de verbouwing van de woonkamer hebben we de balkkoppen goed afgedicht.
Op de aansluiting tussen de zoldervloer en het dak zitten naden (boven de muurplaat, rechter foto). Deze naden hebben we dichtgezet met isolatie en netjes afgewerkt.

Veel van de kieren zitten op plaatsen die je niet ziet. Boven plafonds, in dakconstructies, noem maar op. Maar ondanks dat ze niet zichtbaar zijn zorgen deze kieren wel voor tocht. Wij hebben gemerkt dat tegelijkertijd met de kierdichting ons huis aangenamer werd.

Een PUR-pistool werkt veel beter gedoseerd dan die losse bussen. Een aanrader voor iedere klusser met een oud huis.

In de meterkast hebben we een Raspberry-Pi met daarop Home Assistant geïnstalleerd.
Hiermee kunnen we ons energieverbruik en opbrengst van de zonnepanelen monitoren. Ook wordt hiermee de ventilatie in huis geregeld met een vochtsensor in de badkamer.
De warmtepomp en warmtepompboiler zijn ook aangesloten en kan uitgelezen en bediend.
Onze zonnepanelen zijn ook aangesloten. Hiermee kunnen we de zonnepanelen automatisch uitzetten als de energieprijs negatief (onder de ongeveer -13 ct.) is (we hebben een dynamisch energiecontract).

Onze warmtepomp kan ook koelen. Koel water wordt door de vloerverwarming en convectoren geleid en zorgt zo op heel warme dagen voor een paar graden verkoeling in huis. Dit is een leuke aanvulling voor als het lang warm blijft en het huis ondanks de zomernachtkoeling en zonwering steeds verder opwarmt.
De watertemperatuur blijft boven het dauwpunt in de woning, zodat geen condens op de leidingen ontstaat.

Sinds 2025 hebben we een inductie-kookplaat.
Het gasverbruik van een gaskookplaat is erg laag. Het overstappen van gas naar inductie hoef je niet te doen om veel gas te besparen. Wij hebben het gedaan omdat de gasaansluiting eruit ging.
En verbranden van gas geeft fijnstof in de woning. Bij elektrisch koken is dat minder (geen fijnstof vanwege de verbranding van gas, maar nog wel door het bakken zelf). Een goede afzuiging is nog steeds belangrijk.

De verwarming van ons huis doen we met een lucht-water warmtepomp. Omdat die ook kan koelen wordt het comfort in warme dagen verhoogd.
De installatie zit heel eenvoudig in elkaar. Buiten staat de warmtepomp naast het huis, en het enige wat die hoeft te doen is wat lauw water (maximaal 30-35 graden) rondpompen door de vloerverwarming en convectoren. Keep it simple.

Warm in de winter, koel in de zomer!
In de vorige winter stond de warmtepomp in een laag sneeuw, maar draaide onverschrokken door zodat ons huis heerlijk warm bleef. Het bleef binnen comfortabel.
Afgelopen zomer hebben we tijdens de hete dagen gekoeld met de warmtepomp. Dat gaat prima, de vloer is koel wat heerlijk aanvoelt. Ook op de verdieping koelde het goed, met de ventilatie convectors.
Overigens kun je niet zo diep koelen als met een airco, omdat de leidingen en vloer anders zouden gaan condenseren. Maar dat is voor ons ook niet nodig. Wij hoeven geen 19 graden in huis als het buiten 35 graden is.

Wij lezen onze slimme meter uit via Home Assistant.
Hiermee lezen we ook de zonnepanelen uit, en meten we het verbruik van de warmtepomp en warmtepompboiler.

In de laatste jaren doen we de monitoring met Home Assistant. Dit is een gratis programma, dat draait op een mini-PC of Raspberry Pi. Het is even uitzoekwerk, maar leuk om te doen.
Home Assistant is gebruiksvriendelijker dan Domoticz.

Onze energiemeter lezen we uit met Home Assistant Hierdoor kunnen we per seconde het elektraverbruik volgen. Behalve dat dit een leuk speeltje is, geeft het ook inzicht hoe het stroom (of gas) verbruik is.
Als je het energieverbruik per uur weet op koude dagen, kun je daaruit ook herleiden wat de warmtevraag op die dagen is.

In ons huis is de gasaansluiting weg, dus gebruiken wij meer elektra. Zorg voor een goede meterkast met goede beveiligingen. Door het verhoogde elektra-verbruik wordt het risico op een meterkastbrand groter. Wees dit voor, een afgebrand huis is niet duurzaam ;).

In een ver verleden was onze kruipruimte voorzien van een dunne laag gespoten PUR-isolatie. Om dit te verbeteren hebben we aan de onderzijde een 10 cm dikke PIR-plaat gelijmd. Dit verbetert het comfort, en maakt de vloerverwarming efficiënter.

Het is een hele klus om de isolatieplaten in de kruipruimte te bevestigen. We hebben de platen met een tussenruimte van ongeveer een centimeter van elkaar met steuntjes tegen de vloer geduwd. Vervolgens met een PUR-pistool door de naden de platen tegen de vloer aan gelijmd met PUR.

Zorg alsjeblieft voor goeie bescherming en ventilatie als je dit ook gaat doen. PUR-luchten zijn erg ongezond. Ik heb dit gedaan met een gasmasker en goede ventilatie. Daarvoor heb ik een ventilatieslang op een bladblazer aangesloten. Die blies van buiten lucht door de slang die ik bij mij in de buurt in de kruipruimte had.
PUR-pistolen heb je met een lange lans.

Wij hebben een klimop-haag langs ons huis. Deze houden we niet als een strakke lijn gesnoeid. We knippen de haag in delen terug, en laten de klimop waar het kan wat meer de vrije loop.
Hierdoor bloeit de klimop in de herfst. Voor de mooie bloemen hoef je het niet te doen, maar voor de bijen en andere insecten is het een heerlijk buffet tot laat in het seizoen.

Soms geeft minder doen meer resultaat voor de natuur.